۱۹۴ مطلب
در آستانه مذاکرات استانبول، تنش میان ایران، آمریکا و اسرائیل بهطور همزمان در سه سطح دیپلماتیک، نظامی و رسانهای تشدید شده است. برخوردهای دریایی، فشارهای اسرائیل بر واشنگتن و اختلافات عمیق در محاسبات امنیتی طرفها نشان میدهد چشمانداز توافق جامع بسیار ضعیف است. اسرائیل توافق محدود را تهدیدزا میداند، ایران به نیت آمریکا بدبین است و دولت ترامپ میان دیپلماسی و فشار نظامی گرفتار شده؛ نتیجه، مذاکرهای شکننده در سایه خطر تشدید بحران است.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفت: آژانس همواره آماده اعزام بازرسان خود به ایران برای نظارت بر تأسیسات هستهای مختلف است.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس دوازدهم با بیان اینکه «توانمندی موشکی و مسائل منطقهای ابدا به آمریکاییها و غرب ربطی ندارد»، گفت: آنها نمیتوانند در این زمینه ها درخواستهای زیادهخواهانه داشته باشند.
به گفته یک مقام منطقهای آگاه، ایران خواستار مذاکرات با آمریکا در عمان، به عنوان ادامه مذاکرات هستهای قبلی است، در حالی که واشنگتن میخواست مسائل دیگری هم در دستور کار قرار گیرد.
با فروکش نسبی جنگ غزه، تمرکز تحولات جهانی بار دیگر به خاورمیانه و تشدید فشارهای نظامی آمریکا علیه ایران بازگشته است. سیاست پیشبینیناپذیر دونالد ترامپ، که بر پایه غافلگیری، فشار حداکثری و نمایش رسانهای بنا شده، این پرسش را برجسته کرده که هدف واشنگتن جنگی فراگیر است یا تحمیل توافقی سیاسی. در حالی که ایران از توان بازدارندگی و ظرفیتهای منطقهای برخوردار است، تحرکات دیپلماتیک، مخالفت بازیگران منطقهای و مواضع چین و روسیه، آینده این تقابل پرتنش را به مرحلهای حساس و سرنوشتساز رسانده است.
مسعود پزشکیان با صدور دستور به دستگاه دیپلماسی برای آغاز گفتوگو با آمریکا، نشانههایی از کاهش تنش در مسیر احتمال تقابل نظامی را آشکار کرد. در حالی که واشنگتن ناوها و جنگندههای خود را در منطقه مستقر کرده، دیپلماسی پشتپرده با میانجیگری کشورهای منطقه جریان دارد. آمریکا شروطی چون توقف غنیسازی، محدودسازی برنامه موشکی و قطع حمایت از گروههای مقاومت را مطرح کرده، در حالی که تهران این حوزهها را خطوط قرمز میداند و بازگشت به مذاکرات را در چارچوب کاهش تحریمها دنبال میکند.
با تشدید تهدیدهای نظامی واشنگتن، ایران و آمریکا همزمان دیپلماسی را فعال کردهاند تا از جنگ منطقهای جلوگیری شود. تهران از آمادگی برای «توافق منصفانه» سخن گفته اما انتقال اورانیوم غنیشده را خط قرمز دانسته و گزارشهای رسانهای را رد کرده است. همزمان، اسرائیل از طریق سفرهای محرمانه و هماهنگیهای امنیتی، ایده ائتلاف بینالمللی علیه ایران را پیگیری میکند. در تلآویو، نگرانی اصلی علاوه بر امنیت، هزینههای اقتصادی و سناریوی جنگ فرسایشی است.
نمیتوان بهسادگی درباره آینده مذاکرات خوشبین بود. تجربههای گذشته نشان داده است هرگاه سقف مطالبات آمریکا افزایش یافته، روند گفتوگوها یا فرسایشی شده یا به بنبست رسیده است.
تنش میان ایران و آمریکا با ترکیبی از تهدید نظامی، فشار اطلاعاتی و دیپلماسی مشروط تشدید شده است. دونالد ترامپ همزمان از اعزام نیرو و امید به توافق سخن میگوید، در حالیکه تهران با پیامهای صریح بازدارنده هرگونه حمله را پرهزینه میداند. اختلافنظر در واشنگتن، نقشآفرینی اسرائیل و دوگانگی موضع عربستان، فضای مبهمی ساخته که در آن توافق محدود محتملتر از جنگ فراگیر ارزیابی میشود.
این گزارش تصویری از مذاکره زیر سایه تهدید ارائه میدهد: ترامپ از تماس با ایران و آمادگی برای توافق سخن میگوید، اما همزمان با نمایش قدرت نظامی، گزینه حمله را زنده نگه میدارد. تحلیلها نشان میدهد دیپلماسی آمریکا ابزار فشار است نه هدف نهایی. ایران مذاکره را تنها بر پایه احترام متقابل میپذیرد. در مجموع، خاورمیانه در وضعیتی شکننده قرار دارد که احتمال لغزش به درگیری نظامی افزایش یافته است.
